Het kan geen toeval zijn: de monumentenstrateeg werkt vanuit een kantoorruimte in een stokoud binnenstadpand. De ingang zit onder de Sassenpoort in Zwolle, cultureel erfgoed anno 1409. Gerben Pol (1984) groeide daarentegen op op nieuw land. Geboren in polderdorp Ens, havo-scholier in Emmeloord. In het spoor van zijn trompet spelende vader verruilde hij piepjong al de blokfluit voor 'een kornetje'. Muzikale ontwikkeling kan snel gaan. “Spelen vond ik leuk, maar ook de theorie. Op mijn vijftiende dirigeerde ik al een jeugdorkest.” Geen wonder dat zijn vervolgstudie aan het Zwolse conservatorium docent muziek werd, met bijvak trompet.

Krijgsmacht
Als kind had Gerben de droom bij de krijgsmacht te werken. Dat verlangen kwam in 2005 uit, zij het op een wat andere wijze. Vanaf de oprichting in dat jaar was hij vijftien jaar beroepsmuzikant bij de Regimentsfanfare 'Garde Grenadiers en Jagers'. “Een volledige baan. Ik speelde trompet en deed de militaire opleiding met alles erop en eraan. In die functie nam ik ook al organisatorische initiatieven. Nieuwe concertconcepten, contacten met componisten. Dingen bedenken. Bij een concert lieten we de luchtmobiele brigade aan touwen over het publiek gaan.” Maar na vijftien deelnames aan Prins jesdag zwaaide de korporaal-trompettist met trots af bij het leger.
Inmiddels was Pol met zijn vrouw, een medestudente op het conservatorium, en kinderen verhuisd van Assen naar Zwolle. Daar raakte hij betrokken bij het culturele gebruik van de geprivatiseerde Grote Kerk met programmering van concerten en een festival. “De kerk met het wereldberoemde Schnitger-orgel. De directeur daar zocht een fondsenwerver. Dat vond ik eigenlijk een vies woord, een soort professionele collectant. Toen ik me in de materie verdiepte bleek er een interessante wereld achter schuil te gaan.”

Om goed beslagen ten ijs te komen volgde Pol een minorstudie filantropie aan hogeschool Windesheim. Daarna volgde een post-HBO bedrijfskunde en werd hij werkzaam in consultancy voor lobby en financie ring rondom erfgoed en cultuurprojecten.

Appeltaart
“Als ik met opdrachtgevers praat, gebruik ik vaak een appeltaart als metafoor. Maak uitvoerbare plannen met concreet resultaat. Zoek daarbij naar belanghebbenden en kijk welke taartpunten van de financiering ze voor hun rekening kunnen nemen. Bij veel projecten ligt de focus op slechts een enkele (co)financieringsbron. Maar je krijgt nooit 100 procent uit één bron voor je project. Laat zien wat je zelf bijdraagt en benut overheden, fondsen en pak de kansen op particuliere bijdragen. Die strategie, die puzzel vind ik interessant om te leggen.” Zijn belangstelling voor (kerk)geschiedenis vormt een belangrijke drijfveer voor het oplossen van vastlopende toekomstplannen met erfgoed. Op de vraag welk project een bijzondere ervaring is, blijft het even stil. “Toch de Nieuwe Kerk in Delft met de graven van de Oranjes. Daar realiseren we nu veel extra voorzieningen. Na restauratie en herinrichting gaan we daar nu een programma ontwikkelen. Geweldig! Maar ook in diezelfde stad het opknappen van het graf van Piet Hein in de Oude Kerk. In zo'n kerk waan je je eeuwen terug in de tijd en de aanwezigheid van de graven van zulke bekende figuren uit de geschiedenis maakt het extra bijzonder.” Pijn voelde Gerben Pol bij de beelden van de afgebrande Amsterdamse Vondelkerk afgelopen jaarwisseling. “Niet middeleeuws, zoals de meeste kerken waarvoor ik me inzet, maar wel een hoogtepunt van een beroemde architect. Laten we zuinig zijn op mooie gebouwen. De prachtige neogotische Sint-Michaëlskerk in Zwolle moest wijken voor het lelijke V&D-gebouw, waar ze nu niet meer van weten wat ze ermee moeten. Boekhandelaar Waanders werd ooit voor gek verklaard toen hij in de Broerenkerk ging. Nu is het de mooiste boekwinkel van Nederland.” Na tweeëneenhalf jaar nauwe betrokkenheid staat Pols rol bij de Grote Kerk in Leeuwarden even stil. “Straks, bij de interne verbouwing en vooral ook de ruimtes eromheen, kom ik wellicht weer in beeld”, zegt hij. “Met het inclusieve concept stadsklooster zijn ze eigenlijk terug bij de Dominicanen van heel vroeger. Ik ben trots op die creatieve cultureel-religieuze ontwikkeling. JanJaap Stegeman en ik vulden elkaar goed aan. Hij primair vanuit de inhoud en ik vanuit het zakelijke en na verloop van tijd vond er kruisbestuiving plaats. Jan-Jaap is theoloog, maar inmiddels ook bijna klaar met een bedrijfskundige opleiding. Het was een feest om samen een concept te ontwikkelen en kwartier te maken in en rondom zo'n prominente Friese kerk.”

Brede strategie
'Een interessante puzzel' vond Pol ook de verzakkende Bovenkerk in Kampen, die niet overal even snel zakt waardoor behoorlijke schade ontstaat. Zo'n groot probleem in een relatief kleine stad vroeg om een brede strategie. Gemeente, provincie, fondsen, particulieren en het rijk tot de staatssecretaris aan toe droegen bij. “Alle punten van de appeltaart.” Inmiddels is de restauratie in volle gang. Bij de Grote Kerk van Steenwijk begeleidde Gerben Pol de oprichting van een stichting voor breder gebruik van de monumentale Grote of Sint Clemenskerk en functioneerde hij als kwartiermaker voor het leggen van verbindingen met de vestingstad. De stichting Grote Kerk Steenwijk zorgt nu voor reuring, waaronder een serie klassieke concerten, de Protestantse Gemeente houdt er nog steeds haar wekelijkse diensten.
“Ik bekeek destijds het orgel in Steenwijk en zag dat de klaviatuur er gehavend uitzag. Ze hadden een offerte om het instrument voor 30.000 euro op te knappen. Het zou lapwerk worden en de klaviatuur was daar niet eens bij inbegrepen. Ik wist dat er een rijksregeling voor klinkend erfgoed aan kwam en we lieten een orgeladviseur een totaalplan maken. Met financiering van het rijk en met geld van de provincie en gemeente erbij zijn kerk en orgel voor 900.000 euro aangepakt. Bijdragen van fondsen en zo'n 70 procent overheidsgeld. De oplevering was op 27 februari. Het imposante Van Oeckelen-orgel is opgeknapt op basis van het plan dat Jan Jongepier (1941-2011) vele jaren eerder maakte.”
De Zwolse cultureel ondernemer voerde ook opdrachten uit voor organisaties als ArtEZ University of the Arts, het conservatorium in Zwolle. Verder hielp hij musici als Het Nederlands Bach Consort, Dudok Quartet Amsterdam en Hannes Minnaar bij het ontwikkelen van concertseries, festivals en het opzetten van een professionele organisatie.

Doorpakken
Doelgericht doorpakken is het motto van Gerben Pol. Hij denkt in kansen, minder in risico's en is niet bang om in vastgelopen situaties iets overhoop te trekken, omdat 'voor goede ideeën altijd geld te vinden is'.
Hoe kijkt Pol aan tegen de politieke ontwikkelingen met betrekking tot cultureel erfgoed? “De redenering is dat links goed is voor cultuur, maar ook op rechts is er positieve aandacht voor monumenten, meer vanuit Hollands glorie en trots. Dat maakt dat er breed politiek draagvlak is voor de ontwikkeling van monumenten in de toekomst. Een nieuwe subsidieregeling komend jaar voor grote monumenten, waarbij specifiek geld voor kerkgebouwen is gereserveerd, bewijst dat.” Ondanks een druk en reizend bestaan als adviseur in cultuur en erfgoed is Pol nog altijd zeer actief in de muziek. Nadat hij in 2011 de opleiding directie HaFaBra aan het conservatorium van Groningen afrondde, was hij dirigent van bijvoorbeeld Harmonie Crescendo in Gramsbergen, Excelsior (Bruchterveld) en Excelsior (Ouwsterhaule). Sinds 2023 leidt hij Brassband Euphonia Wolvega.
“Muziek mijn Mijn blijft passie. huidige zelfstandige werk als adviseur bevalt me nu nog goed. Ik bepaal mijn eigen agenda. Als ik hier op kantoor alleen ben en ik heb er zin in pak ik gewoon even mijn kornet en speel wat. Misschien doet de kans zich in de toekomst voor om een culturele instelling of gezelschap te leiden en me meer te verbinden aan een organisatie. Wie weet.”